Szczep 2.0

             3 listopada minęły dokładnie dwa lata od kiedy mam przyjemność przewodzić szczepowi 169 Warszawskich Drużyn Harcerskich i Zuchowych im. Alka Dawidowskiego. Przede mną było 10 poprzedników, zdarzały się lata chude i tłuste, bywały obozy wybitne i zupełnie przeciętne. Nie chcę jednak skupiać się na wspaniałej historii szczepu, który w wielu kręgach uchodzi za jeden z bardziej specyficznych – ma swoją konstytucję, sztandar, niektórzy z nas robią korowaną pionierkę (no szok!).

                W trakcie 2 lat swoich zmagań na funkcji szczepowego, naszła mnie już niejedna refleksja na temat sensu istnienia i najlepszego modelu szczepu. Tak się składa, że jako osoba odpowiedzialna głównie za wsparcie drużyn z naszego środowiska, mam okazję do współpracy z hufcowymi z aż 4 hufców, dużą grupą opiekunów na stopnie harcerskie i stopnie instruktorskie, opiekunami drużyn oraz z komendantami Mazowieckiej Chorągwi Harcerzy i Mazowieckiej  Chorągwi Harcerek. No właśnie, gdzie w tym gąszczu drużynowy ma szansę znaleźć czas na współpracę ze szczepem? Czy aby nie przesadzamy podporządkowując go aż 5 osobom, które są odpowiedzialne za jego rozwój i kontrolę działań jego drużyny? Jak to wszystko skoordynować? No i przede wszystkim czyj głos w tym zespole opiekunów jest najważniejszy?

                Często dzieje się tak, że przez nadmiar „partnerów zewnętrznych” drużynowy zaniedbuje relacje z jednym lub kilkoma z nich. Przykładowo drużyna działa bardzo mocno w szczepie, ale jest niedostępna dla hufca lub na odwrót. Powoduje to masę konfliktów, utrudnia proces podejmowania decyzji i rozmywa odpowiedzialność za kształtowanie młodego instruktora.

                Dla przykładu w Stowarzyszeniu Harcerskim, podobnie jak i w ZHP hufiec jest strukturą nadrzędną w stosunku do szczepu. U nas, albo szczepy nie mają racji bytu, albo wchodzą zbyt intensywnie w kompetencje hufca, zdejmując odpowiedzialność z ich komendantów. Ponadto tworzą dziwną formę koedukacji. Po co w takim razie tworzyć osobną organizację harcerzy i harcerek, skoro już na poziomie lokalnym ma miejsce pełne współdziałanie w wychowaniu obydwu płci? W efekcie drużyny należące do szczepów jeżdżą niemal zawsze na obozy koedukacyjne, wspólnie z drużynami przeciwnej płci ze środowiska organizują niemal każdą akcję, co utrudnia rozwinięcie  samodzielności drużyny jako osobnej jednostki i przede wszystkim w pełnego rozwinięcia potencjału wychowawczy.

                Z pewnością problem ten jest znacznie bardziej złożony i wypadałoby powiedzieć o nim więcej, niemniej według mnie ciekawym rozwiązaniem byłoby przemodelowanie szczepów. Zamiast wspólnych kołchozów, które często oduczają drużynowych samodzielności i wszczepiają koedukacyjne nawyki w pracy metodycznej, warto byłoby stworzyć coś na kształt „pionów wychowawczych”. O czym mowa? Ano w skład każdego z nich wchodziłyby 3 jednostki: gromada zuchowa, drużyna harcerska i drużyna wędrownicza/starszo harcerska. Oczywiście wszystkie jednakowej płci. Kilka takich pionów wchodziłoby w skład hufca, a na ich czele stałby oczywiście szczepowy, który koordynowałby bezpośrednio współpracę między znajdującymi się w nim jednostkami, dbałby o rozwój instruktorów, współpracę ze szkołą i przede wszystkim zapewniłby ciągłość funkcji, pilnując, żeby chłopaki lub dziewczyny płynnie awansowali w harcerskiej hierarchii. Dopiero z kilkoma szczepowymi współpracowałby hufcowy, który mógłby animować działania na poziomie regionalnym. Być może wymagałoby to także powiększenia obszarów działania hufców, co z pewnością spowodowałoby nieco fuzji między jednostkami.

                Pozostaje pytanie co z drużynami, które nie współpracują z gromadami i wędrownikami. Otóż gdzie jest powiedziane, że szczep musi istnieć? Mnóstwo środowisk nie korzysta z tej formy współpracy i świetnie sobie radzą. Taki sposób współpracy musi być wykorzystywany w jakimś celu. Tymczasem mam poczucie, że bardzo  często działamy w szczepach, bo tak było od zawsze lub tak jest łatwiej. Warto jednak zastanowić, się, czy we współczesnej formie nie wprowadzają one nadmiaru jednostek, do których przynależy drużyna i nie zaburzają hierarchii drużyna-hufiec-chorągiew-organizacja. Poza tym przywiązanie do koedukacyjności jest często aż nadto widocznie i wywiera potężny wpływ na pracę wychowawczą.

                Na koniec powiem, iż nie uważam, że w związku z tym należy rozwiązać wszystkie szczepy. Jestem dumny ze swojego środowiska, któremu przewodzę, ale chodzi mi o to, żeby nie bać się szukać wydajniejszych i odważniejszych rozwiązań, które długofalowo mogą się opłacić. Argument mówiący o tym, że szczepy dbają o majątki i sprawy organizacyjne drużyn wydaje mi się już nieco zużyty. Do takiego działania nie potrzeba wprowadzać koedukacyjnych form. Model 3 drużyn tworzących „pion wychowawczy” mógłby po pierwsze jasno określić kompetencje i zakres odpowiedzialności szczepowego i hufcowego, po drugie znacznie usprawniłby komunikację, po trzecie stworzyłby narzędzie stymulujące rozwój gromad zuchowych i drużyn wędrowniczych wokół harcerzy/harcerek. Jeśli chodzi zaś o koedukację, to wspólne zbiórki chłopaków z dziewczynami można organizować bez istnienia szczepów, w których obecnie za wychowanie dziewczyn często odpowiada facet lub odwrotnie.