Wokół listu anonimowych rodziców

Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej chlubi się faktem, że jest rzekomo jedyną organizacją harcerską nawiązującą bezpośrednio do spuścizny po Harcerstwie okresu międzywojennego, a odrzucającą wątpliwej wartości naleciałości z okresu PRL. Jednak ZHP sprzed reform 1948 r. cechował się czymś więcej niż bogoojczyźnianymi hasłami i brakiem koedukacji. O jego ogromnej wartości świadczyły przede wszystkim dokonania na polu kształtowania odpowiedzialnych obywateli. I w tej mierze ZHR ma dużo do nadrobienia. Opublikowany dziś na łamach Kuźnicy list anonimowych rodziców harcerzy ZHR doskonale pokazuje błąd w myśleniu, którym odznacza się także spora część grona instruktorskiego tej organizacji.

Samodzielność w myśleniu

Celem do którego dążono w harcerstwie od ponad stu lat było ukształtowanie rzeszy obywateli gotowych podjąć zdecydowane działania na rzecz swojej społeczności i kraju. Dorosły harcerz jeździł na wsie propagując wyższą kulturę rolną. Harcerskie patrole sanitarne podróżowały po prowincji edukując miejscowych w zakresie zasad higieny i udzielając doraźnej pomocy medycznej. Nawet po wojnie wiele drużyn harcerskich działało na rzecz społeczeństwa polskiego. Przykładem jest akcja „Warmia i Mazury” z 1956r., podczas której harcerze wsławili się poprzez szeroko zakrojone działania zmniejszające niechęć Mazurów do nowego państwa, w którego skład weszli i dążące do osłabienia emigracji.

Żadna z tych inicjatyw nie mogłaby wejść w życie, gdyby nie przekazywana w harcerstwie od wczesnych lat postawa krytycznej analizy zastanej rzeczywistości i próby jej zmiany na lepsze. Harcerze starali się zrozumieć problemy otaczającego ich świata, a następnie im zaradzić. Stanowisko autorów listu, a także dużej części grona instruktorskiego ZHR, całkowicie uniemożliwia wykształcenie takiej postawy w młodym pokoleniu harcerzy. Dzisiejsi dwudziestolatkowie widzą, że harcerstwo przeżywa głęboki kryzys. W większości środowisk drużyny znajdują się w odwrocie. Niektórzy harcerze diagnozują przyczynę kłopotów w postaci anachronizmów, które według nich widnieją w Prawie Harcerskim. Ich zdaniem pewne elementy Prawa nie są adekwatne do dzisiejszego społeczeństwa.

Abstynencja w ZHR

Sztandarowym tego przykładem staje się ostatnio punkt dziesiąty Prawa Harcerskiego: Harcerz jest czysty w myśli, mowie i uczynkach, nie pali tytoniu i nie pije napojów alkoholowych. Zwolennicy reformy postulują zastąpienie zakazu palenia tytoniu i spożywania alkoholu wymogiem wolności od uzależnień. Podkreślają, że celem wychowawczym dziesiątego punktu jest właśnie ukształtowanie człowieka, który jest panem samego siebie, a nie sama wstrzemięźliwość od napojów alkoholowych. Reformatorzy zdają sobie sprawę z upadku międzywojennych teorii o absolutnej szkodliwości alkoholu w nawet najmniejszej ilości. Przyjmują również do wiadomości, że owa liberalizacja przyniesie duże korzyści w postaci zwiększenia atrakcyjności harcerstwa, a więc i zakresu oddziaływania na młodzież. Po zbilansowaniu potencjalnych zysków i strat doszli do wniosku, że z korzyścią dla wychowanków będzie, jeśli dziesiąty punkt Prawa zostanie poddany zmianie.

Motywacją tego grona reformatorów jest troska o dobro Związku, a przez to o dobro kraju. Jeśli zamiast dialogu i wymiany argumentów opartej na fundamentalnej dla harcerzy zasadzie braterstwa i uczciwości, spotykają się oni z obelgami i ostracyzmem, prowadzi to do zniszczenia atmosfery swobodnej wymiany pomysłów.

Szkodliwy list rodziców

Niesłychaną hipokryzją w tym kontekście staje się sformułowanie zawarte w liście: „Odebrane w młodości nie najgorsze wychowanie oraz zasada chrześcijańskiego miłosierdzia powstrzymują nas przed całkowitym zmasakrowaniem przytoczonych argumentów. Z pewnością jednak stanowią one obrazę ludzkiej inteligencji…”. Autorzy listu nie dość, że powołują się na wychowanie i wartości, którym po chwili zaprzeczają pisząc obraźliwe wyrażenia, to jeszcze uniemożliwiają młodemu pokoleniu harcerzy samodzielne dojście do rozwiązania problemu. Wyszydzanie projektu zmian poprzez określenie go jako „skauting piwny” jest zupełnym zaprzeczeniem otwartej, merytorycznej dyskusji, którą promujemy w Związku jako narzędzie pracy dojrzałego, nowoczesnego obywatela.

Główną zasadą w wychowaniu harcerskim jest honor. Harcerz nie waha się wziąć odpowiedzialności za swoje słowa i czyny. Anonimowa forma listu wyśmiewającego nie tyle projekt zmian, co raczej samych reformatorów stanowi bardzo zły przykład dla jego młodszych czytelników. Autorzy pokazują, że można napisać obelżywe zwroty, wyszydzić czyjąś troskę o dobro wspólne, a na koniec zataić własną tożsamość. Drodzy Rodzice, Wasza rola jako autorytetów dla młodych harcerzy jest nie do przecenienia. Jednak czy w walce o utrzymanie dziesiątego punktu Prawa nie zapomnieliście o pierwszych pięciu?

Prawdziwe zagrożenie

Otwartość, szacunek, braterstwo – to niegdyś były wartości wspólne dla wszystkich harcerzy, niezależnie od ich poglądów na metodykę i idee. Stygmatyzowanie ludzi o określonych pomysłach, wykluczanie niektórych tematów poza obręb nadających się do dyskusji – oto prawdziwe zagrożenie dla harcerstwa w Polsce. Straszniejsze niż nadużywanie alkoholu. I o wiele bardziej realne.

pwd. Michał Nowowiejski
drużynowy 1WDH "Czarna Jedynka"